​സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾക്കിടയിലും അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിനും ജനക്ഷേമത്തിനും ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കും ഒരുപോലെ ഊന്നൽ നൽകുന്നതാണ് ഈ ബഡ്ജറ്റ്.
​1. ജനക്ഷേമവും ആരോഗ്യവും
​ഇന്ദിര സൗജന്യ യാത്രാ പദ്ധതി: സ്ത്രീകൾക്ക് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസുകളിൽ സൗജന്യ യാത്ര ഉറപ്പാക്കാൻ 600 കോടി രൂപ വകയിരുത്തി.
​ഉമ്മൻ ചാണ്ടി ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസ്: എല്ലാ കുടുംബങ്ങൾക്കും 25 ലക്ഷം രൂപ വരെ സൗജന്യ ചികിത്സാ പരിരക്ഷ നൽകുന്ന ‘ഇന്ദിര ഇൻഷുറൻസ് ഗ്യാരണ്ടി’ പദ്ധതിക്ക് തുടക്കമിട്ടു (പ്രാഥമിക പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി 10 കോടി).
​2. അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം
​മിഷൻ സമുദ്ര (Mission Samudra): കേരളത്തിന്റെ 600 കിലോമീറ്റർ തീരദേശവും തുറമുഖങ്ങളും പ്രയോജനപ്പെടുത്തി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന വൻകിട പദ്ധതി. ആദ്യഘട്ടത്തിന് 50 കോടി രൂപ വകയിരുത്തി.
​ഏവിയേഷൻ ലോജിസ്റ്റിക്സ് ഹബ്: സംസ്ഥാനത്തെ നാല് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിച്ച് തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ലോജിസ്റ്റിക്സ് കേന്ദ്രമാക്കി കേരളത്തെ മാറ്റാൻ 200 കോടി രൂപ.
​ലൈറ്റ് മെട്രോ: തിരുവനന്തപുരം, കോഴിക്കോട് നഗരങ്ങളിലെ ലൈറ്റ് മെട്രോ പദ്ധതിയുടെ പ്രാഥമിക പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് 20 കോടി രൂപ.
​3. വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, യുവജനങ്ങൾ
​നോളജ് വാലി (Knowledge Valley): കേരളത്തെ ഒരു ആഗോള വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റുന്നതിനും വിദേശ സർവകലാശാലകളെ ആകർഷിക്കുന്നതിനുമുള്ള പ്രത്യേക നിയമനിർമ്മാണങ്ങൾക്കും പദ്ധതികൾക്കുമായി 100 കോടി രൂപ.
​ജെൻ-സി സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഫണ്ട് (Gen-Z Startup Fund): ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് (AI), റോബോട്ടിക്സ്, വി.ആർ (VR) തുടങ്ങിയ ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകളിലെ പുതിയ സംരംഭങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാൻ 50 കോടി രൂപ.
​ട്രൈബൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി: ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ട് വയനാട്ടിൽ പുതിയ സർവകലാശാലയ്ക്ക് 50 കോടി രൂപ.
​4. നികുതി പരിഷ്കാരങ്ങളും ഗതാഗതവും
​ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങൾക്ക് വലിയ ഇളവ്: 10 ലക്ഷം രൂപ വരെയുള്ള ഇ.വികളുടെ റോഡ് നികുതി 5% ത്തിൽ നിന്ന് 3% ആക്കി കുറച്ചു. 15-20 ലക്ഷം വരെയുള്ള വാഹനങ്ങൾക്ക് നികുതി 8% ൽ നിന്ന് 5% ആക്കി. എന്നാൽ 40 ലക്ഷത്തിന് മുകളിലുള്ള പ്രീമിയം ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങൾക്ക് നികുതി 15% ആയി വർദ്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.
​മദ്യനയം: പുതിയ വിപണി സാധ്യതകൾ ലക്ഷ്യമിട്ട് വീര്യം കുറഞ്ഞ മദ്യത്തിന് പ്രത്യേക നികുതി ഘടന പ്രഖ്യാപിച്ചു.
​5. സാംസ്കാരികം, കായികം
​സിനിമ: കൊച്ചിയിൽ അന്താരാഷ്ട്ര നിലവാരമുള്ള ‘ജെ.സി ഡാനിയേൽ ഫിലിം സിറ്റി’ നിർമ്മിക്കാൻ 100 കോടി രൂപ.
​സാംസ്കാരികം: പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാരൻ എം.ടി വാസുദേവൻ നായരോടുള്ള ആദരസൂചകമായി കോഴിക്കോട്ട് സാംസ്കാരിക പാർക്ക് നിർമ്മിക്കാൻ 50 കോടി രൂപ.
​വിലയിരുത്തൽ:
യുവജനങ്ങൾക്കും ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കും ഊന്നൽ നൽകുന്ന ഒരു ‘ജെൻ-സി (Gen-Z) ബഡ്ജറ്റ്’ ആയി ഇതിനെ വിലയിരുത്താം. ഒപ്പം സ്ത്രീകളുടെ സൗജന്യ യാത്ര പോലുള്ള ജനപ്രിയ പ്രഖ്യാപനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ കടുത്ത കടബാധ്യതകൾക്കിടയിൽ ഇത്രയും വലിയ സാമ്പത്തിക ചെലവുള്ള പദ്ധതികൾക്കുള്ള പണം കൃത്യമായി എവിടെനിന്ന് കണ്ടെത്തുമെന്നത് സർക്കാരിന് മുന്നിലെ വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. നിക്ഷേപങ്ങൾ ആകർഷിക്കാൻ രൂപീകരിച്ച ‘ഇൻവെസ്റ്റ് കേരള’ സെൽ പോലെയുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ എത്രത്തോളം ഫലപ്രദമാകുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും ഈ ബഡ്ജറ്റിന്റെ അന്തിമ വിജയം.

ഈ ബഡ്ജറ്റ് പ്രഖ്യാപനങ്ങളെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ, അതിൽ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ഗുണകരമാകുന്ന നിരവധി നല്ല വശങ്ങളും ഒപ്പം സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ചില പോരായ്മകളും വെല്ലുവിളികളുമുണ്ട്. അവ താഴെ നൽകുന്നു:
​നല്ല വശങ്ങൾ (Pros)
​സ്ത്രീ ശാക്തീകരണവും ജനക്ഷേമവും: കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസുകളിലെ സൗജന്യ യാത്ര സ്ത്രീകൾക്ക് വലിയ സാമ്പത്തിക ആശ്വാസവും യാത്രാസ്വാതന്ത്ര്യവും നൽകും. 25 ലക്ഷം രൂപയുടെ ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതി സാധാരണക്കാർക്ക് മികച്ച ആരോഗ്യ പരിരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതാണ്.
​യുവജനങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന: ‘ജെൻ-സി സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഫണ്ട്’, ‘നോളജ് വാലി’ തുടങ്ങിയ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലുമുള്ള കേരളത്തിന്റെ കുതിച്ചുചാട്ടത്തിന് വഴിയൊരുക്കും. ഇത് സംസ്ഥാനത്ത് പുതിയ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ സഹായിക്കും.
​ഗതാഗത, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം: ഏവിയേഷൻ ലോജിസ്റ്റിക്സ് ഹബ്ബും മിഷൻ സമുദ്രയും കേരളത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര-വ്യവസായ മേഖലകൾക്ക് പുത്തനുണർവ് നൽകും.

​ഇലക്ട്രിക് വാഹന പ്രോത്സാഹനം: 20 ലക്ഷം വരെയുള്ള ഇ.വികളുടെ നികുതി കുറച്ചത് സാധാരണക്കാർക്ക് പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ വാഹനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ വലിയൊരു പ്രോത്സാഹനമാണ്.
​പോരായ്മകളും വെല്ലുവിളികളും (Cons)
​വരുമാന സ്രോതസ്സുകളിലെ അവ്യക്തത: കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ വൻകിട പദ്ധതികൾ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, നിലവിലെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിൽ ഇതിനുള്ള പണം കൃത്യമായി എവിടെനിന്ന് കണ്ടെത്തുമെന്നതിൽ വ്യക്തത കുറവുണ്ട്.
​കടബാധ്യത വർദ്ധിക്കാൻ സാധ്യത: പുതിയ ക്ഷേമപദ്ധതികളും സൗജന്യങ്ങളും സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ ദൈനംദിന ചെലവുകൾ കൂട്ടുകയും സാമ്പത്തിക ബാധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.
​ചെലവ് ചുരുക്കൽ നടപടികളുടെ അഭാവം: ശമ്പളം, പെൻഷൻ തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള സർക്കാരിന്റെ ഭീമമായ ചെലവുകൾ എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കും എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ബഡ്ജറ്റിൽ കാര്യമായ നിർദ്ദേശങ്ങളില്ല.
​പ്രീമിയം വാഹന വിപണിക്ക് തിരിച്ചടി: 40 ലക്ഷത്തിന് മുകളിലുള്ള ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങളുടെ നികുതി വർദ്ധിപ്പിച്ചത്, ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഇ.വികൾ വാങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് വലിയൊരു സാമ്പത്തിക ഭാരമാകും.

ഈ ബഡ്ജറ്റ് പ്രഖ്യാപനങ്ങളെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ, അതിൽ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ഗുണകരമാകുന്ന നിരവധി നല്ല വശങ്ങളും ഒപ്പം സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ചില പോരായ്മകളും വെല്ലുവിളികളുമുണ്ട്. അവ താഴെ നൽകുന്നു:
​നല്ല വശങ്ങൾ (Pros)

• ​സ്ത്രീ ശാക്തീകരണവും ജനക്ഷേമവും: കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസുകളിലെ സൗജന്യ യാത്ര സ്ത്രീകൾക്ക് വലിയ സാമ്പത്തിക ആശ്വാസവും യാത്രാസ്വാതന്ത്ര്യവും നൽകും. 25 ലക്ഷം രൂപയുടെ ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതി സാധാരണക്കാർക്ക് മികച്ച ആരോഗ്യ പരിരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതാണ്.
• ​യുവജനങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന: ‘ജെൻ-സി സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഫണ്ട്’, ‘നോളജ് വാലി’ തുടങ്ങിയ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലുമുള്ള കേരളത്തിന്റെ കുതിച്ചുചാട്ടത്തിന് വഴിയൊരുക്കും. ഇത് സംസ്ഥാനത്ത് പുതിയ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ സഹായിക്കും.
• ​ഗതാഗത, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം: ഏവിയേഷൻ ലോജിസ്റ്റിക്സ് ഹബ്ബും മിഷൻ സമുദ്രയും കേരളത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര-വ്യവസായ മേഖലകൾക്ക് പുത്തനുണർവ് നൽകും.
• ​ഇലക്ട്രിക് വാഹന പ്രോത്സാഹനം: 20 ലക്ഷം വരെയുള്ള ഇ.വികളുടെ നികുതി കുറച്ചത് സാധാരണക്കാർക്ക് പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ വാഹനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ വലിയൊരു പ്രോത്സാഹനമാണ്.
  ​പോരായ്മകളും വെല്ലുവിളികളും (Cons)
• ​വരുമാന സ്രോതസ്സുകളിലെ അവ്യക്തത: കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ വൻകിട പദ്ധതികൾ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, നിലവിലെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിൽ ഇതിനുള്ള പണം കൃത്യമായി എവിടെനിന്ന് കണ്ടെത്തുമെന്നതിൽ വ്യക്തത കുറവുണ്ട്.
• ​കടബാധ്യത വർദ്ധിക്കാൻ സാധ്യത: പുതിയ ക്ഷേമപദ്ധതികളും സൗജന്യങ്ങളും സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ ദൈനംദിന ചെലവുകൾ കൂട്ടുകയും സാമ്പത്തിക ബാധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.
• ​ചെലവ് ചുരുക്കൽ നടപടികളുടെ അഭാവം: ശമ്പളം, പെൻഷൻ തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള സർക്കാരിന്റെ ഭീമമായ ചെലവുകൾ എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കും എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ബഡ്ജറ്റിൽ കാര്യമായ നിർദ്ദേശങ്ങളില്ല.
• ​പ്രീമിയം വാഹന വിപണിക്ക് തിരിച്ചടി: 40 ലക്ഷത്തിന് മുകളിലുള്ള ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങളുടെ നികുതി വർദ്ധിപ്പിച്ചത്, ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഇ.വികൾ വാങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് വലിയൊരു സാമ്പത്തിക ഭാരമാകും